Otwarty portal wiedzy akademickiej dla kandydatów, studentów, absolwentów oraz wykładowców uczelni wyższych.

OTWARTE ZASOBY EDUKACYJNE:

Wydziały Edukacji Artystycznej w Zakresie Sztuk Plastycznych

Oceny Państwowej Komisji Akredytacyjnej

  • Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie
    Wydział Wychowania Artystycznego
    Ocena: pozytywna
  • Akademia Pedagogiczna im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
    Wydział Pedagogiczny
    Ocena: pozytywna
  • Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie
    Wydział Nauk Pedagogicznych
    Ocena: brak danych
  • Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie
    Wydział Malarstwa
    Ocena: brak danych
  • Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku
    Wydział Malarstwa i Grafiki
    Ocena: pozytywna
  • Akademia Sztuk Pięknych w Poznaniu
    Wydział Edukacji Artystycznej
    Ocena: pozytywna
  • Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach
    Wydział Pedagogiczny i Artystyczny
    Ocena: pozytywna
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. J. Grodka w Sanoku
    Ocena: brak danych
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Głogowie
    Instytut Humanistyczny
    Ocena: brak danych
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu
    Instytut Sztuki
    Ocena: brak danych
  • Politechnika Radomska im. Kazimierza Pułaskiego
    Wydział Sztuki
    Ocena: pozytywna
  • Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
    Wydział Pedagogiczno-Artystyczny w Filii w Kaliszu
    Ocena: pozytywna
  • Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
    Wydział Artystyczny
    Ocena: pozytywna
  • Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
    Wydział Sztuk Pięknych
    Ocena: wyróżniająca
  • Uniwersytet Opolski
    Wydział Historyczno-Pedagogiczny
    Ocena: pozytywna
  • Uniwersytet Rzeszowski
    Wydział Pedagogiczno - Artystyczny
    Ocena: pozytywna
  • Uniwersytet Śląski w Katowicach
    Wydział Artystyczny Filia w Cieszynie
    Ocena: pozytywna
  • Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
    Wydział Nauk Społecznych i Sztuki
    Ocena: pozytywna
  • Uniwersytet Zielonogórski
    Wydział Artystyczny
    Ocena: warunkowa
  • Wyższa Szkoła Sztuk Wizualnych i Nowych Mediów w Warszawie
    Ocena: brak danych

Wpływ uzdolnień plastycznych na osobowość dziecka

Hanna Dolata
14.05.2008
Młodszy wiek szkolny uważa się za bardzo znaczący z punktu widzenia rozwoju społecznego i formowania się osobowości dziecka. W tym okresie rozszerza się zakres kontaktów z innymi osobami, jak i rodzaj doświadczeń społecznych. Z chwilą, gdy dziecko zaczyna się uczyć w szkole, czynniki środowiskowe i społeczne stają się bardziej złożone. W tym okresie znacznie zmienia się rola i siła oddziaływania różnych wpływów na procesy psychiczne, stanowiące trzon osobowości, dlatego niektórzy psychologowie młodszy wiek szkolny uważają za przełomowy w rozwoju podstawowych składników osobowości.

W. Okoń uważa, iż przez osobowość należy rozumieć: „…zespół stałych właściwości i procesów psychofizycznych, odróżniających daną jednostkę od innych, wpływający na organizację jej zachowania, a więc na stałość w nabywaniu i porządkowaniu doświadczeń, wiadomości i sprawności w reagowaniu emocjonalnym w stosunkach z innymi ludźmi oraz na stałość w wyborze celów i wartości. Powstanie tych stałych mechanizmów zachowania się jednostki jest efektem rozwoju osobowości, w którym szczególnie ważną rolę grają pierwsze lata życia; nabyte wówczas przez dziecko wzory zachowania wywierają trudny do przezwyciężenia wpływ na całe jego życie.”

Jak z tego wynika, osobowość dziecka to zespół cech wrodzonych i nabytych, rozwijających się najpierw w środowisku rodzinnym a następnie szkolnym. Są to cechy: umysłowe, moralne, fizyczne, estetyczne, przy czym bardzo istotne są cechy moralne wyrażające się w formach postępowania, których wykładnikiem jest pojęcie dobra. Jak wiadomo, z pojęciem osobowości wiąże się ściśle pojęcie wychowania, które jest świadomie organizowaną działalnością społeczną mającą na celu wywoływanie zamierzonych zmian w osobowości człowieka. Zmiany te obejmują zarówno stronę poznawczo – instrumentalną, związaną z poznaniem rzeczywistości i umiejętnością oddziaływania na nią, jak i stronę aksjologiczną, która polega na kształtowaniu stosunku człowieka do świata i ludzi. Proces i wyniki wychowania kształtują się pod wpływem: „…świadomego i celowego oddziaływania odpowiedzialnych za wychowanie osób i instytucji, odpowiednio zorganizowanej działalności środków masowego oddziaływania oraz wysiłków jednostki nad kształtowaniem własnej osobowości.”

W ideale wychowania uwzględnia się trzy równorzędne aspekty: wychowanie człowieka, który mieć będzie chęci i możliwości, aby własną pracą kształtować własne życie, po drugie, człowiek ten zdolny będzie do harmonijnego współżycia w społeczeństwie, wreszcie po trzecie, konieczne jest ukształtowanie jednostki do realizowania osobistego szczęścia, do twórczego eksponowania własnej osobowości. Właśnie dlatego środkiem oddziaływania na rozwój postawy twórczej może i powinna być sztuka. Młodszy wiek szkolny jest okresem dużej plastyczności psychiki uczniów, okresem, w którym łatwo przyswaja się wiedzę, kształtuje określone cechy. Tak więc z punktu widzenia cech charakterystycznych wychowanków wiek ten jest okresem, w którym oddziaływania wychowawcze mogą być najbardziej skuteczne. W tym czasie ujawniają się wyraźne różnice indywidualne w charakterze przebiegu procesu twórczego jak i jego rezultatów, oraz różnice w poziomie wykonywanych prac. Różnicują się uzdolnienia plastyczne dzieci jak i ich poziom intelektualny. Tematyka prac plastycznych jest w tym okresie ściśle związana z zainteresowaniami i potrzebami psychicznymi dzieci. Jest wyrazem kształtujących się postaw moralno – społecznych, jak również rodzących się aspiracji życiowych. Można stwierdzić, że twórczość plastyczna jest ekspresją ujawniającą kształtujące się cechy osobowości dzieci, szczególnie w pierwszym etapie młodszego wieku szkolnego.

V. Lowenfeld i W.L. Brittain piszą: „Wypowiadanie się artystyczne podlega rozwojowi i jest odzwierciedleniem psychiki dziecięcej. W dziełach twórczych dziecko wyraża swe myśli, uczucia, zainteresowania oraz wiedzę o otoczeniu. Gdybyśmy zwracali uwagę na sam produkt artystyczny, interesowałoby nas głównie otrzymywanie pięknych przedmiotów, a nie wpływ, jaki wywiera na dzieci sam fakt ich wytwarzania.” Można więc powiedzieć, że twórczość dziecka spełnia w jego życiu bardzo ważną funkcję. Stymuluje jego osobowość i formułuje w dziecku wewnętrzny, niepowtarzalny świat. Tadeusz Marciniak uważa, że: „W przebiegu aktywności plastycznej mieszają się dwa zespoły zjawisk: to, co realne i obiektywne splata się z tym, co subiektywne, co należy do sfery marzeń, wizji i przeżyć, a to, co indywidualne i jednostkowe, z tym, co ma charakter interpersonalny i społeczny. Następuje nieustanne stapianie się tego, co wewnętrzne, z tym, co zewnętrzne, powodując w osobowości zmiany ilościowe i jakościowe.”

Plastyka dostarcza dziecku modeli i wizji, pokazuje prawdę i fikcję. Może spełniać w życiu dziecka rolę pośrednika w relacjach dziecko – świat. Gromadząc informacje, dzieci wzbogacają swoją wrażliwość i wyobraźnię, a tym samym ulegają przeżyciom. Osobowość dzieci zaczyna się uzewnętrzniać za pośrednictwem tego, co dziecko tworzy i na co patrzy.

Wychowanie plastyczne, rozumiane jako integralny element wychowania współdziała w harmonijnym rozwijaniu osobowości dziecka i wykorzystuje do tego celu wszystkie możliwe sztuki. Zajęcia plastyczne mogą wpływać na kształtowanie charakteru, zainteresowań, a przede wszystkim wyzwalać dyspozycje twórcze, wraz ze zwiększeniem zasobu wiedzy, doświadczeń, umiejętności działania następuje rozwój wyobraźni, zdolność kojarzenia, wyrażania i sprawności manualnej. Wychowanie plastyczne powinno stanowić integracje procesów emocjonalnych i intelektualnych z działaniami praktycznymi. Można osiągnąć to przez kształcenie wszystkich zmysłów i sprawności służących percepcji otaczających zjawisk oraz przez pobudzanie do ekspresji przeżyć środkami plastyki. Oczywiście są dzieci bardzo uzdolnione plastycznie, są również dzieci nie uzdolnione plastycznie. Jednak wszystkim dzieciom tworzenie sprawia radość, każde z nich rysuje lub maluje, wykorzystując przy tym swoje możliwości.

Jakie cechy osobowości charakteryzuje dzieci uzdolnione plastycznie? Badania wykazały, że dzieci te bardzo wcześnie przejawiają zainteresowanie i upodobania do przedmiotów bogatych kolorystycznie i formalnie, posiadających często elementy wartości estetycznych. To samo dotyczy tworów przyrody – muszelek, ciekawych kamyków, korzeni, kwiatów oraz zjawisk przyrody, wszystko to staje się przedmiotem obserwacji i przeżyć emocjonalnych. Uzdolnione plastycznie dzieci manipulują różnego rodzaju odpadkami, a także tworami przyrody, rezygnując z gromadnych zabaw z rówieśnikami. Dość wcześnie ujawnia się u nich potrzeba samotności, wiąże się to z samowystarczalnością w zabawie, z brakiem poczucia nudy i osamotnienia ze strony rówieśników. Już u dzieci w klasach młodszych można zaobserwować większą dbałość o uprawianie umiłowanych pasji i zainteresowań niż o oceny szkolne. Dzieci te wykazują upór w dochodzeniu do celu, wielokrotne podejmowanie tego samego tematu bez oznak zniechęcenia. Charakteryzują się również mniejszym zrównoważeniem w kontaktach rówieśniczych, są wybuchowe i często drażliwe, dążą do dominacji lub stoją na uboczu spraw grupy rówieśniczej, zamykając się w sobie. Mają często fantastyczne i oryginalne pomysły, nie tylko w pracy twórczej, ale i w innych dziedzinach. Prowadzi to często do konfliktów z domownikami i nauczycielami. Dziecko nie lubi pracować na „zdany temat”, swój bunt wyraża poprzez opracowanie innego tematu, lub przez aroganckie czasem bierne i bezczynne zachowanie się na tle grupy. Prowadzi to czasem do określenia takiego ucznia jako leniwego, nieporadnego, źle zachowującego się. Można stwierdzić, że diagnoza, prognoza uzdolnień plastycznych nie może ograniczać się do oceny wytworu. ale główną podstawą powinien być tu proces twórczy oraz zachowanie się dziecka w różnych okolicznościach i sytuacjach życiowych.

Struktura uzdolnień nie jest jednolita. Różnice indywidualne sfery poznawczej, emocjonalnej i osobowościowej sprawiają, że u dzieci i młodzieży można zaobserwować różnice typologiczne uzdolnień plastycznych, poglądy na nie uzależnione są od postawy estetycznej badaczy, artystycznych upodobań i reprezentowanego kierunku psychologicznego. Ogólnie można je podzielić na dwa nurty:

            1) uznający nadrzędność2) lub silnie występujący związek poziomu inteligencji z uzdolnieniami plastycznymi;

            3) uznający nadrzędność4) cech osobowości nad uzdolnieniami specjalistycznymi, gdzie inteligencja traktowana jest jako specyficzny typ uzdolnień intelektualnych, niekonieczny przy występowaniu wybitnych uzdolnień plastycznych.

St. Popek opracował własną typologię, która wydaje się być podziałem wyczerpującym w stosunku do dzieci i młodzieży. Typologia ta obejmuje typy:

            wzrokowy (odtwórczy);

            intelektualno – refleksyjny (twórczy);

            wyobrażeniowy (twórczy);

            intuicyjny (twórczy);

            behawioralny (twórczy);

            uczuciowy (twórczy);

            relatywny (twórczy).

Typ wzrokowy jest mało emocjonalny, typy intuicyjno-wyobrażeniowe charakteryzują się budowaniem fantastycznych iluzji, z zapamiętaniem fragmentów rzeczywistości, typ intelektualno-refleksyjny to chłodna analiza i synteza zjawisk, wynik znany jest już wcześniej, typ behawioralny charakteryzuje się zabiegami technologicznymi, wyprzedzającymi rodzenie się pomysłu twórczego, typ uczuciowy wymaga stwarzania klimatu przeżyć, kieruje się aktualnym nastawieniem, ostatni typ relatywny to mieszanina pozostałych typów.

To zróżnicowanie typologiczne uzdolnień plastycznych nie ułatwia kierowania ich rozwojem, a wręcz je komplikuje. Jest to między innymi powodem niepowodzeń szkolnych spowodowanych szablonową strategią kierowania rozwojem twórczości plastycznej przez nauczycieli. Warunkiem rozwoju uzdolnień plastycznych powinny być następujące etapy czynności:

                    a) trafne wykrywanie uzdolnień;

                    b) poprawne kierowanie rozwojem;

                    c) udzielanie pomocy w wyborze drogi życiowej.

Na pewno bardzo pomocne dla nauczycieli; także dla rodziców, są pozycje literatury fachowej napisane lub redagowane przez St. Popka jak choćby „Analiza psychologiczna twórczości plastycznej dzieci i młodzieży” lub „Twórczość artystyczna w wychowaniu dzieci i młodzieży.” Wskazówki i rady zawarte w tych pozycjach na pewno rozwiązałyby niejeden problem wynikający w realizacji przedmiotu plastyka.

 

Opracowała

mgr Hanna Dolata

 

Link do http://www.wwsi.edu.pl/